NOS

• Oekraïne valt opnieuw Russische olie-industrie aan, tankers geraakt

  De Oekraïense president Zelensky zegt dat het leger vannacht twee olietankers uit de Russische schaduwvloot in de haven van Novorossiejsk aan de Zwarte Zee heeft getroffen. Het is niet bekendgemaakt in hoeverre de tankers beschadigd zijn, maar Zelensky zegt dat de schepen "niet meer in staat zijn om olie te vervoeren".

  Het gaat om olietankers die varen onder de vlag van een ander land. Deze worden door Rusland gebruikt om in het geheim olie uit eigen land te verplaatsen en zo internationale sancties te omzeilen.

  Zelensky deelde op X beelden van de aanval en stelt dat "de langeafstandscapaciteiten van Oekraïne op alle fronten verder worden ontwikkeld op zee, in de lucht en op land".

  Naast de olietankers in Novorossiejsk heeft Oekraïne vannacht ook een aanval met drones uitgevoerd op Primorsk, een Russische havenplaats nabij de Finse grens. De gouverneur van die regio zegt dat de Russische luchtafweer zestig Oekraïense drones heeft neergehaald bij de aanval.

  De afgelopen twee weken trof Oekraïne zeker vier keer de Russische olieraffinaderij in Toeapse in het zuidwesten van Rusland. Zo veroorzaakte Oekraïne daar vrijdag een grote brand nadat de Oekraïense veiligheidsdienst SBU samen met het leger de haven en de olieraffinaderij in de stad had aangevallen. Op dinsdag werd dezelfde raffinaderij getroffen door droneaanvallen van het Oekraïense leger.

  De Russische president Poetin zei dinsdag na de aanval dat er "geen serieus gevaar was", maar lokale autoriteiten waarschuwden wel voor het gevaar van de branden die na de aanvallen ontstonden.

  2,3 miljard misgelopen

  De olieraffinaderij in Toeapse is een van de grootste van het land. Er worden hoogwaardige olieproducten als Euro-5 diesel, kerosine en stookolie geproduceerd. De haven van de stad is een belangrijk punt voor de export van olie, kunstmest en kolen.

  Door de olie-industrie aan te vallen, probeert Oekraïne Rusland economische schade toe te brengen. Volgens Zelensky hebben luchtaanvallen op de Russische olie-infrastructuur alleen in maart al 2,3 miljard dollar aan olie-inkomsten gekost. Dat leidt er volgens de Oekraïense veiligheidsdienst toe dat Rusland minder kan uitgeven aan militaire capaciteiten en de invasie van Oekraïne.

• Wekdienst 3/5: Herdenking koloniaal verleden op de Dam • Max Verstappen rijdt de Grand Prix van Miami

  Goedemorgen! Vandaag is de Nationale Herdenking Nederlands Koloniaal Verleden op de Dam in Amsterdam. En Max Verstappen komt eerder in actie dan gepland. Omdat er rond de oorspronkelijke starttijd noodweer wordt verwacht, begint de Grote Prijs van Miami drie uur eerder.

  Eerst het weer: er is sprake van toenemende bewolking die vanuit het zuidwesten gevolgd wordt door buiige regen. Vanmiddag wordt het op veel plaatsen nat met in het oosten en noordoosten kans op enkele stevige regen- en onweersbuien. De wind komt uit het zuidwesten en is overwegend matig. Het wordt tussen 17 en lokaal 23 graden. De komende dagen is het licht wisselvallig met vooral in het zuidoosten soms regen.

  Ga je vandaag op pad? Hier vind je het overzicht van de files en wegwerkzaamheden en hier de situatie op het spoor.

  Wat kan je vandaag verwachten?

  Wat heb je gemist?

  De Colombiaanse superster Shakira gaf afgelopen nacht een gratis megaconcert op de Copacabana in Rio de Janeiro. Naar verluidt trok de 49-jarige zangeres 2 miljoen bezoekers. Het was het grootste concert uit haar carrière. Het concert begon met een uur vertraging, toch steeg er luid gejuich op toen Shakira het nummer La Fuerte inzette. Volgens het stadsbestuur van Rio de Janeiro kan het optreden zo'n 777 miljoen reais (ca. 132 miljoen euro) opbrengen.

  Ander nieuws uit de nacht:

  En dan nog even dit:

  De bultrug die twee maanden geleden in Duitsland strandde, is vrijgelaten op de Noordzee. Gisteren rond 09.00 uur meldde het reddingsteam dat Timmy was weggezwommen uit de duwbak waarin hij was vervoerd.

  Fijne zondag!

• Leerlingen komen met desinformatie over Holocaust de klas in: 'Zien ze op TikTok'

  Geschiedenis- en maatschappijleerdocenten krijgen geregeld reacties en vragen van leerlingen met desinformatie over de Holocaust. Dat blijkt uit een rondgang van NOS Stories langs bijna alle middelbare scholen in Nederland. Volgens de docenten die reageerden op vragen van Stories, speelt de hoeveelheid desinformatie op sociale media een grote rol.

  In totaal vulden 190 docenten die lesgeven over de Holocaust de vragenlijst in. Het merendeel, 111 geschiedenis- en maatschappijleerdocenten, wordt in de klas geconfronteerd met desinformatie over de Holocaust.

  "Leerlingen lieten mij een TikTok-filmpje zien waarin werd beweerd dat er tijdens de Tweede Wereldoorlog geen zes miljoen Joden zijn vermoord, maar 271.000. Ik kreeg toen de vraag of dit klopte", zegt geschiedenisdocent Maarten Post. Hij geeft les op een middelbare school in Elburg en hoort dit soort vragen regelmatig in de klas.

  "Ze weten niet meer wat echt en nep is door AI en TikTok, maar ik ben wel heel blij dat ze met die vragen naar mij toe komen. Dan kan je het als docent uitleggen en het gesprek aangaan. Het is heel belangrijk om het niet te veroordelen, omdat het oprechte vragen zijn."

  Het grootste deel van de docenten die NOS Storiessprak is tevreden over de manier waarop leerlingen de lessen over de Holocaust volgen. Maar een derde van hen vindt de voorkennis van hun scholieren ondermaats.

  Zij geven aan dat leerlingen meestal wel weten dat de Jodenvervolging heeft plaatsgevonden, maar dat ze geen verdere details kennen. Vier op de tien docenten geeft aan dat sommige leerlingen de ernst van de Holocaust bagatelliseren.

  Beter onderscheid maken

  Federica Russo, hoogleraar filosofie en ethiek aan de Universiteit Utrecht, maakt zich zorgen over de toename van desinformatie op verschillende platforms. Onlangs rondde zij een Europees onderzoek af naar nepnieuws en deepfakes op sociale media.

  Hieruit kwam naar voren dat veel volwassenen nauwelijks onderscheid kunnen maken tussen wat echt en nep is. "Als een influencer in je netwerk een nieuwsvideo verspreidt, letten mensen niet meer heel erg op wat de bron van de video is en hoe betrouwbaar die is." Bij jongere generaties is dit risico waarschijnlijk nog groter, zegt Russo.

  "Oudere generaties leefden al voor de komst van sociale media en internet. Zij kunnen een beter onderscheid maken in wat betrouwbare journalistieke media zijn en wat niet. Bij jongere generaties is dit onderscheid weg, want zij zijn niet met traditionele media opgegroeid."

  Geschiedvervalsing

  Bovendien dreigt geschiedvervalsing door AI, zegt geschiedenis- en maatschappijleerdocent Gijs Korenblik. Hij deed een experiment onder leerlingen en collega's van de middelbare school waar hij werkt in Warnsveld. Korenblik liet twee foto's zien van vernietigingskamp Auschwitz. "Ik stelde de vraag welke foto een AI-gegenereerde afbeelding was. Meer dan de helft koos de verkeerde foto."

  Op de nepfoto zie je dat Joodse mensen die in Auschwitz aankomen rustig uit de trein worden geleid. In de praktijk gebeurde dat met veel agressie en werden mannen meteen van vrouwen gescheiden. Daar is op de foto die Gijs Korenblik met AI-software maakte, niets van te zien.

  Het is in de klassen van Korenblik nog maar enkele keren gebeurd dat leerlingen met desinformatie bij hem kwamen, maar hij ziet de laatste tijd zoveel met AI gegenereerde 'historische' beelden, dat hij vreest voor de toekomst. "Ik maak me wel zorgen. AI is een soort van nieuwe katalysator, hoe ga je daarmee om? Scholen en docenten worstelen ermee."

  Het ministerie van Onderwijs noemt de snelle verspreiding van desinformatie op sociale media zorgelijk. "Juist daarom is het zo belangrijk dat leerlingen niet alleen leren wat er is gebeurd, maar ook hoe zij zelf feiten van onwaarheden onderscheiden."

  Scholen kunnen volgens het ministerie gebruik maken van het Expertisepunt digitale geletterdheid, dat hierbij helpt. Ook is er vanaf dit jaar 750.000 euro extra beschikbaar voor Holocausteducatie, zodat scholen activiteiten kunnen organiseren, zoals museumbezoeken met leerlingen.

  Weer verplicht eindexamenvak

  Docenten Korenblik en Post vinden vooral dat het vak geschiedenis weer een verplicht eindexamenvak moet worden. Dat is nu niet zo. In de bovenbouw kun je geschiedenis laten vallen. Post: "Alleen met kennis kan je desinformatie bestrijden. Daarin speelt geschiedenis een heel belangrijke rol."

  Verantwoording

  NOS Stories stuurde voor dit verhaal een vragenlijst naar bijna 650 instellingen in het voortgezet onderwijs en de vakorganisatie voor geschiedenisdocenten Kleio. Geschiedenis- en maatschappijleerdocenten die lesgeven over de Holocaust werd gevraagd om de vragen te beantwoorden. In totaal vulden 190 docenten de lijst in. 111 docenten gaven hierbij aan desinformatie in de klas tegen te komen.

• Franse brouwer moet stoppen met John Lemon-bier na klacht Yoko Ono

  Een kleine brouwerij in Frankrijk moet stoppen met de verkoop van een populair speciaalbier onder de naam John Lemon. Yoko Ono, de weduwe van John Lennon, kon de woordgrap niet waarderen en maakte bezwaar.

  Het speciaalbier wordt gebrouwen door een brouwerij in Bretagne. De brouwer geeft zijn bieren vaker namen die naar bekende personen verwijzen, zoals Mireille Mafieux, geïnspireerd op zangeres Mireille Mathieu en Jean Gol Potier, afgeleid van Jean Paul Gaultier.

  John Lemon was de nieuwste creatie, maar het biertje met tonen van citroen en gember kon op weinig waardering rekenen van de weduwe van de iconische Beatles-zanger. In een brief eisten haar advocaten dat het gebruik van de naam onmiddellijk wordt gestaakt. Speciaal voor dit soort gevallen had de entourage van de zanger het handelsmerk 'John Lemon' laten registreren. Het is namelijk niet voor het eerst dat iemand op het idee komt de woordspeling te gebruiken voor een drankje: in 2017 werd een Pools frisdrankmerk al gedwongen de naam aan te passen.

  Ultimatum

  De Bretonse brouwerij kreeg een ultimatum: de naam aanpassen of een boete riskeren. Volgens bierbrouwer Aurélien Picard stond in de brief dat hij "100.000 euro onmiddellijk zou moeten betalen en daarna 1500 euro per dag tot de verkoop stopt". Hij was onaangenaam verrast. "Het was gewoon een grapje, een etiket om mensen te laten glimlachen. We hebben veel bieren met woordspelingen op namen van sterren en dat gaf nooit problemen."

  Na overleg mocht de brouwerij nog de resterende voorraad van ongeveer 5000 flessen verkopen tot 1 juli. Volgens de brouwer verdwijnen de laatste flessen snel uit de schappen. "Mensen komen uit heel Bretagne om een fles te kopen. Het is een verzamelobject geworden." Picard overweegt de verkoop van het bier voort te zetten onder de naam Jaune Lemon. Die naam zal volgens hem niet op juridische problemen stuiten.

• Acht huizen ontruimd na brand in centrum Hoogeveen

  In Hoogeveen heeft een grote brand gewoed. Bewoners van acht huizen zijn geëvacueerd. Het vuur is inmiddels onder controle. Er zijn geen gewonden gevallen.

  Het vuur ontstond waarschijnlijk in een auto die onder een carport geparkeerd stond in de Jonkheer de Jongestraat in de Drentse plaats. De vlammen sloegen daarna over naar twee woningen.

  De bewoners kunnen voorlopig niet terug, er worden metingen verricht om te kijken of ze veilig terug kunnen keren.